Zoek op de website

Levie

Filmer in jacquet

Mr. M. Levie was advocaat en filmer van prominente gebeurtenissen

Bekendheid

M. Levie ten tijde van het proces in 1929 (RHC GA nr. 818_23094) M. Levie ten tijde van het proces in 1929 (RHC GA nr. 818_23094)

Geboren in 1885 en gestorven in eenzaamheid in 1957 leefde de man voor en na de oorlog twee totaal verschillende levens.

Hij verwierf als advocaat landelijke bekendheid in 1929 omdat hij IJe WIjkstra verdedigde. Wijkstra had in Doezum 4 veldwachters vermoord, hetgeen Nederland schokte. Levie stond de pers te woord, vond dat iedereen recht had op verdediging, al stond de schuld van Wijkstra onomstotelijk vast.

Hij verdedigde Wijkstra overigens vol temperament, daar stond hij blijkbaar bij de rechtbank bekend om. Zie bijvoorbeeld dit artikel uit het NIeuwsblad van het Noorden van 24 april 1929.

Over deze moorden is door cineast Pieter Verhoeff een film gemaakt: Het teken van het Beest (1980). Wijkstra stierf overigens in 1941 in het Rijkskrankzinnigengesticht in Woensel (Eindehoven). Hij leed aan TBC.

Gerespecteerd burger

Mr. M. Levie was jarenlang voorzitter van de Joodse Kerkeraad in Groningen, en bekleedde vele functies in Joodse bestuursorganen in heel Nederland. Hij was ook lid van de promotiecommissie van het Apeldoornsche Bosch, een Joodse psychiatrische inrichting, van 1909 tot 1943 gevestigd aan de Zutphensestraat te Apeldoorn.

Hij ging promotiefilms maken om geld op te halen voor het Apeldoornsche Bosch en ook voor de Joodse Invalide te Amsterdam. Hij filmde op 16mm, en af en toe in kleur. Dat was in die tijd redelijk zeldzaam, vanwege de hoge kosten voor het ontwikkelen van de films. Het leverde echter wel prachtige beelden op, want hij kon technisch goed filmen en hij nam de tijd voor zijn onderwerp. Hij werd door J. Thie ontdekt en als lid voorgedragen voor de Groningse afdeling van de Nederlandse Smalfilmliga.

De films

De gouden koets met Juliana en Bernhard in 1937 (AV0005) De gouden koets met Juliana en Bernhard in 1937 (AV0005)

Zijn films werden graag gezien, de kwaliteit was hoog en de stijl rustig. Hij filmde ook onderwerpen waar men wel warm voor liep zoals het Koninklijk huis. Hij stond vooraan bij het huwelijk tussen Prinses Juliana en Bernhard von Lippe Bisterfeld in 1937 en bij het 40-jarig regeringsjubileum van koningin Wilhelmina in 1938. Daar filmde hij zonder moeite leden van het koninklijk huis, de regering en de landelijke elite, in kleur.

Zijn films over het Apeldoornsche Bosch zijn de enig overgebleven getuigen van een tijdperk. Alle bewoners zijn in 1943 afgevoerd naar Auschwitz en op 1 na vermoord. Op de films van Levie uit 1934 en 1936 is te zien hoe modern en vooruitstrevend de patiënten werden behandeld.

Ook in Groningen filmde Levie sporen van het Joodse leven. Hij filmde in 1939 de opening van de Jeugdsjoel aan de Folkingedwarsstraat, waarop vele notabelen te zien zijn en eerder al het 25-jarig jubileum (1911-1936) van de kerkeraad.

Na de oorlog

Mr. M. Levie tijdens het kerkeraad jubileum in 1936 (AV7564) Mr. M. Levie tijdens het kerkeraad jubileum in 1936 (AV7564)

Mr. M. Levie dook onder in NIeuwlande, hij overleefde de oorlog als een van de weinige Groningse Joden. Toen hij terugkwam was hem van alles afgenomen. Hij kon wel zijn oude huis, Heresingel 22, weer in, maar moest zijn lidmaatschap van de Smailfilmclub opgeven omdat hij jaren niet gefilmd had (!). Na de oorlog filmde hij vooral nog onderwerpen uit zijn omgeving.

Hij reisde naar zijn broer in Zwitserland, filmde onderweg de verwoestingen in Duitsland. Hij reisde naar zijn andere broer in Israël en filmde daar de bouw van de nederzetingen. Maar hij filmde ook zijn familieleden, en dat was vrijwel voor het eerst. Hij heeft nog geprobeerd om zijn onderduikperiode in Nieuwlande te verfilmen, die film is nooit afgemaakt.

Maurits Levie is nooit getrouwd, hij heeft de laatste jaren alleen samengewoond met zijn huishoudster en hij stierf in 1957 als een eenzaam man. Het is een klein wonder dat zijn films bewaard zijn gebleven. Ze zijn opgegaan in een collectie van van der Wijk, er werd in de jaren '70 over gesproken op audiocassettes ihkv een oral history interview en uiteindelijk doken ze op een zolder in Appelscha op in 1995.

In samenwerking met Herinneringscentrum Westerbork zijn de films toen door GAVA geconserveerd, beschreven en in 2002 weer voor het eerst sinds lange tijd vertoond.

Literatuur